Trễ lịch tàu và bài toán điều phối cảng biển

Khi tàu đến trễ gây xáo trộn hoạt động cảng

Theo báo cáo của Kuehne+Nagel, tỷ lệ tàu container đến đúng lịch trên toàn cầu đạt 51,6% trong tháng 9/2026, trong khi các tàu đến trễ có thời gian chậm trung bình 4,2 ngày. Trước đó, Sea-Intelligence ghi nhận tỷ lệ đúng lịch toàn cầu trong tháng 8/2026 chỉ đạt 49,9%, mức thấp nhất kể từ tháng 9/2022.

Đối với doanh nghiệp khai thác cảng, một chuyến tàu đến muộn không đơn thuần làm thay đổi thời gian cập bến, mà còn ảnh hưởng đến kế hoạch khai thác tại cảng, hoạt động giao nhận và lịch trình của những chuyến tàu tiếp theo.

Khi xảy ra tình trạng dồn tàu vào cùng thời điểm, cảng phải linh hoạt điều chỉnh vị trí cập bến, bố trí thiết bị, nhân lực và kế hoạch xếp dỡ. Lượng container được giải phóng trong thời gian ngắn cũng có thể làm gia tăng nhu cầu lưu bãi, vận chuyển bằng xe đầu kéo, sà lan và các phương thức vận tải nội địa.

Ví dụ thực tế tại Trung Quốc

Các đợt thời tiết cực đoan tại những cảng lớn của Trung Quốc trong năm 2026 tiếp tục cho thấy sự phức tạp của việc khôi phục hoạt động sau gián đoạn.

Trong tháng 8 và tháng 9, nhiều đợt bão đã ảnh hưởng đến hoạt động tại Thượng Hải, Ninh Ba và một số cảng khác, gây ra tình trạng tàu chờ và thay đổi lịch trình.

Đến tháng 10, siêu bão Champi tiếp tục đặt các cảng khu vực phía Đông Trung Quốc trước nguy cơ gián đoạn. Ngày 21/10, S&P Global ghi nhận tình trạng ùn tắc sẵn có khiến tàu tại Thượng Hải và Ninh Ba chậm khoảng bốn ngày, trong bối cảnh các doanh nghiệp vận tải lo ngại thời tiết sẽ tiếp tục ảnh hưởng đến hoạt động cảng.

Ngày 23/10, OOCL Logistics thông tin về những hạn chế đối với hoạt động tàu thuyền và dịch vụ hoa tiêu tại một số khu vực ven biển phía Đông Trung Quốc, cùng nguy cơ ảnh hưởng đến việc tiếp nhận và xử lý hàng hóa.

Tuy nhiên, đến sáng 26/10, theo Kuehne+Nagel, Thượng Hải và Ninh Ba đã kết thúc các biện pháp ứng phó khẩn cấp với bão. Hoạt động tại bến cảng, kho bãi và vận tải đường bộ đã trở lại bình thường.

Trường hợp này cho thấy các biện pháp hạn chế hàng hải nhằm bảo đảm an toàn có thể làm thay đổi kế hoạch khai thác và vận chuyển. Ngay cả khi cảng khôi phục hoạt động, việc theo dõi lịch tàu và cập nhật kế hoạch giao nhận vẫn cần được duy trì để đánh giá quá trình ổn định trở lại của chuỗi vận tải.

Tàu đã cập cảng, hàng hóa đã sẵn sàng giao nhận?

Có sự khác biệt giữa thời điểm container được dỡ khỏi tàu và thời điểm hàng thực sự sẵn sàng giao nhận (Cargo Availability). Sau khi xếp dỡ, container có thể vẫn cần hoàn tất thủ tục thông quan, xác nhận đủ điều kiện lấy hàng và bố trí phương tiện vận chuyển đến kho hoặc điểm nhận cuối cùng.

Khi lịch tàu hoặc hoạt động cảng thay đổi, các công đoạn tiếp theo cũng có thể bị ảnh hưởng, buộc doanh nghiệp giao nhận, vận tải và xuất nhập khẩu phải điều chỉnh kế hoạch. Thực tế tại các cảng Trung Quốc cho thấy những gián đoạn trong tiếp nhận tàu và hàng hóa có thể kéo theo thay đổi về lịch vận chuyển và giao nhận nội địa.

Vì vậy, thời gian dự kiến tàu đến (ETA) không đồng nghĩa với thời điểm hàng sẵn sàng giao nhận. Việc theo dõi tình trạng container, tiến độ thông quan và kế hoạch vận chuyển giúp các bên chủ động phối hợp, hạn chế tác động dây chuyền đến hoạt động logistics.

Việt Nam: Nâng cao hiệu quả khai thác từ kết nối cảng biển và logistic

Tại Việt Nam, những bước phát triển tại hai cụm cảng nước sâu Cái Mép – Thị Vải và Lạch Huyện cho thấy vai trò của việc kết nối hạ tầng, phối hợp nguồn lực và phát triển dịch vụ logistics trong nâng cao hiệu quả khai thác cảng.

Tháng 10/2026, Cảng Tân Cảng – Cái Mép Thị Vải (TCTT) và Cảng Quốc tế Cái Mép (CMIT) chính thức đưa bến chung vào khai thác thương mại. Mô hình này cho phép hai cảng liền kề phối hợp sử dụng hạ tầng cầu bến, thiết bị và nhân lực, tạo thêm sự linh hoạt trong bố trí kế hoạch tiếp nhận tàu, đặc biệt khi lịch trình có biến động.

Ở phía Bắc, Cảng Container Quốc tế Tân Cảng Hải Phòng (TC-HICT) tiếp tục ghi nhận năm thứ 5 liên tiếp đạt sản lượng trên 1 triệu TEU, với dấu mốc TEU thứ 1 triệu của năm 2026 được xác lập ngày 19/10. Song song với hoạt động khai thác cảng, Trung tâm Logistics Tân Cảng Lạch Huyện, chính thức đi vào hoạt động từ tháng 5/2026, bổ sung hệ thống kho bãi, depot container và các dịch vụ logistics ngay phía sau cụm cảng nước sâu Lạch Huyện, tạo điều kiện kết nối hoạt động cảng với vận chuyển, lưu trữ và phân phối hàng hóa.

Qua đó, chúng ta thấy,  hiệu quả khai thác cảng không chỉ phụ thuộc vào năng suất xếp dỡ tại cầu bến mà còn gắn với khả năng phối hợp hạ tầng và tổ chức các dịch vụ logistics liên quan. Đây cũng là yếu tố quan trọng giúp hệ thống cảng và chuỗi vận tải có thêm sự linh hoạt khi lịch tàu hoặc nhu cầu hàng hóa thay đổi.

Hiệu quả cảng biển từ góc nhìn toàn chuỗi logistics

Những biến động lịch tàu và gián đoạn khai thác tại các cảng Trung Quốc cho thấy, tác động không chỉ dừng ở hoạt động tiếp nhận, xếp dỡ mà còn có thể lan sang vận chuyển, lưu kho và giao nhận hàng hóa. Trong khi đó, các mô hình kết nối tại Cái Mép – Thị Vải và Lạch Huyện cho thấy vai trò của việc phối hợp hạ tầng, nguồn lực và dịch vụ logistics trong nâng cao tính linh hoạt của hệ thống cảng.

Thực tế này đặt ra yêu cầu nhìn nhận hiệu quả khai thác cảng không chỉ qua năng suất xếp dỡ hay thời gian giải phóng tàu, mà còn ở khả năng kết nối các khâu trong chuỗi logistics. Việc chia sẻ kịp thời thông tin lịch tàu, tình trạng container và kế hoạch vận chuyển giúp các bên chủ động điều phối, hạn chế những xáo trộn khi lịch trình thay đổi.

Trong bối cảnh vận tải biển ngày càng chịu tác động từ nhiều yếu tố khó dự báo, sự phối hợp đồng bộ giữa cảng biển và mạng lưới logistics kết nối trở thành yếu tố quan trọng để duy trì dòng chảy hàng hóa ổn định, liên tục.